Một nghiên cứu do các nhà dịch tễ học tại Đại học Manchester, ở Anh dẫn đầu đã tiết lộ những loại thuốc giảm đau opioid nào có nguy cơ gây táo bón cao nhất ở bệnh nhân đau không do ung thư.

Kết quả cho thấy morphin, oxycodone, fentanyl và các thuốc opioid kết hợp có liên quan đến nguy cơ táo bón nặng cao hơn đáng kể so với codein. Ngược lại, tramadol được phát hiện có nguy cơ gây táo bón thấp nhất so với codein. Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí BMC Medicine.

Bệnh nhân dùng liều trên 50 miligam tương đương morphin mỗi ngày (MME); một đơn vị chuẩn dùng để đo độ mạnh của opioid, được ghi nhận có nguy cơ cao nhất bị táo bón nghiêm trọng. Cụ thể, 50MME mỗi ngày tương đương với 50mg morphin hoặc 33mg oxycodon mỗi ngày.

Theo hướng dẫn từ trang web "Opioids Aware", liều dùng vượt quá 120MME mỗi ngày được xem là liều mà nguy cơ gây hại của opioid nhiều khả năng sẽ vượt quá lợi ích. Tuy nhiên, mức ngưỡng này hiện đang được xem xét lại.

Nghiên cứu được thực hiện dựa trên dữ liệu hồ sơ sức khỏe điện tử của 80.475 bệnh nhân đủ điều kiện tại vùng Tây Bắc nước Anh trong giai đoạn từ năm 2009 đến 2020. Việc sử dụng opioid được đo lường dựa trên thông tin thuốc đã được cấp trong hồ sơ bệnh viện, và một trường hợp táo bón nghiêm trọng được xác định khi bệnh nhân được dùng thuốc xổ hoặc thuốc đặt hậu môn.

Các tác giả nghiên cứu cho rằng việc hiểu rõ mức độ rủi ro tương đối giữa các loại opioid sẽ giúp nhân viên y tế xây dựng chiến lược giảm đau phù hợp hơn với từng bệnh nhân. Điều này cũng giúp người bệnh có thể thảo luận kỹ hơn với bác sĩ về liều lượng và loại thuốc giảm đau phù hợp, bao gồm cả việc lựa chọn loại thuốc có nguy cơ thấp hơn khi cần thiết.

Tác giả nghiên cứu Tiến sĩ Meghna Jani cho biết: “Táo bón là một tác dụng phụ thường gặp của các thuốc opioid và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Ngoài việc gây bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày, táo bón do opioid còn liên quan đến việc nằm viện lâu hơn, chi phí điều trị cao hơn và gia tăng số lần đến phòng cấp cứu”.

Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng tỷ lệ táo bón ghi nhận trong hồ sơ sức khỏe điện tử có thể chưa phản ánh đầy đủ tỷ lệ thực sự trong cả hệ thống y tế tuyến đầu và tuyến hai. Nguyên nhân là do táo bón thường bị xem nhẹ và không được ghi mã chính thức, dù được bệnh nhân đề cập đến. Ngoài ra, nhiều người bệnh cũng cảm thấy khó khăn khi trao đổi với bác sĩ về thói quen đại tiện, khiến họ không báo cáo tình trạng khi nhập viện hoặc không tìm kiếm lời khuyên y tế khi gặp phải.

Tác giả nghiên cứu Meghna Jani nói thêm: “Trước đây, chúng ta chưa hiểu rõ đủ về mức độ rủi ro giữa các loại opioid, do cơ chế tác động khác nhau của chúng trong cơ thể cũng như ảnh hưởng của liều dùng hằng ngày. Nghiên cứu này sẽ giúp các bác sĩ kê đơn và bệnh nhân đưa ra quyết định chung sáng suốt hơn về lựa chọn thuốc giảm đau phù hợp nhằm giảm thiểu tác dụng phụ này và cải thiện chất lượng sống”.

 Nếu bệnh nhân buộc phải dùng opioid, chúng tôi khuyến nghị bác sĩ nên thận trọng trong việc kê đơn, ưu tiên sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả để kiểm soát cơn đau và giảm nguy cơ táo bón cũng như các tác dụng phụ khác.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/news/, 2025