Một tổng hợp mới từ các bằng chứng toàn cầu cho thấy việc mắc tiểu đường thai kỳ trong thời gian mang thai có liên quan đến sự suy giảm chức năng trí tuệ ở các bà mẹ, đồng thời có thể làm tăng nguy cơ rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ, bao gồm rối loạn phổ tự kỷ (ASD) và rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).

Nghiên cứu hệ thống và phân tích gộp đang được tiến hành, bao gồm 48 nghiên cứu quan sát với hơn 9 triệu ca mang thai, được trình bày tại Hội nghị thường niên của Hiệp hội Nghiên cứu bệnh Tiểu đường châu Âu (EASD 2025) tại Vienna, từ ngày 15-19/9.

Các tác giả cho biết, với tỷ lệ ngày càng tăng của tiểu đường thai kỳ, kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tầm soát sớm và quản lý chặt chẽ để giảm thiểu và phát hiện các biến chứng thần kinh;  nhận thức cho cả mẹ trong thai kỳ và trẻ sau sinh.

Tác giả nghiên cứu PGS.TS Ling-Jun Li từ Trường Y, Đại học Quốc gia Singapore nhấn mạnh: “Ngày càng có nhiều lo ngại về tác động gây độc thần kinh của tiểu đường thai kỳ lên sự phát triển não bộ. Phát hiện của chúng tôi cho thấy sự cấp thiết trong việc giải quyết vấn đề y tế công cộng quan trọng này, vốn đe dọa chức năng nhận thức ở cả mẹ và con”.

Tiểu đường thai kỳ; một dạng tiểu đường có thể xuất hiện trong thai kỳ, làm ảnh hưởng đến khoảng 14% số ca mang thai trên toàn thế giới, và ngày càng phổ biến hơn. Nguy cơ cao hơn ở những người béo phì, có tiền sử gia đình mắc tiểu đường, phụ nữ không phải da trắng và người mang thai lớn tuổi.

Tiểu đường thai kỳ thường hết sau sinh, nhưng có thể gây biến chứng trong và sau thai kỳ. Mẹ có nguy cơ cao bị tăng huyết áp, sinh mổ lần đầu, trong khi con dễ sinh non, nặng cân hơn tuổi thai, hạ đường huyết sơ sinh, và về lâu dài có nguy cơ béo phì và tiểu đường. Ngoài ra, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy tiểu đường thai kỳ ảnh hưởng đến chức năng thần kinh; nhận thức ở trẻ. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có tổng hợp toàn diện nào.

Để tìm hiểu rõ hơn, nhóm nghiên cứu đã tiến hành tổng quan hệ thống và phân tích gộp, kết hợp các nghiên cứu quan sát đến tháng 4/2024, đánh giá tác động của tiểu đường thai kỳ đến chức năng thần kinh; nhận thức của mẹ trong thai kỳ và trẻ (từ sơ sinh đến 29 tuổi). Dữ liệu được phân tích từ 48 nghiên cứu, hơn 9 triệu ca mang thai tại 20 quốc gia.

Phân tích năm nghiên cứu về nhận thức của mẹ trong thai kỳ cho thấy, những phụ nữ từng mắc tiểu đường thai kỳ có điểm Đánh giá Nhận thức Montreal (MoCA), tổng 30 điểm thấp hơn trung bình 2,47 điểm so với nhóm không mắc.

Trong 43 nghiên cứu về chức năng nhận thức ở trẻ, cũng phát hiện sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa trẻ có mẹ mắc tiểu đường thai kỳ và trẻ không phơi nhiễm. Ví dụ: trẻ sinh ra từ mẹ mắc tiểu đường thai kỳ có điểm IQ thấp hơn 3,92 điểm và điểm trí tuệ ngôn ngữ kết tinh thấp hơn 3,18 điểm. Ngoài ra, trẻ có mẹ từng mắc tiểu đường thai kỳ có nguy cơ chậm phát triển toàn bộ hoặc một phần cao hơn 45%, nguy cơ mắc ADHD cao hơn 36%, và nguy cơ ASD tăng 56%. Tuy vậy, phân tích không tìm thấy khác biệt rõ rệt về cấu trúc não lớn hoặc điểm nhận thức tổng quát giữa hai nhóm.

Các tác giả lưu ý rằng vẫn chưa rõ chính xác tiểu đường thai kỳ ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển não của trẻ. Một số giả thuyết gồm: viêm, căng thẳng trong tế bào, thiếu oxy, và nồng độ insulin cao trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ trong bụng mẹ, từ đó tác động đến khả năng học tập và nhận thức của trẻ sau này.

Các nhà khoa học cho biết cần thêm các nghiên cứu để xác định mối quan hệ nhân quả và làm rõ toàn bộ phổ tác động của tiểu đường thai kỳ lên chức năng nhận thức. Cần theo dõi dài hạn trong suốt tuổi thơ để đánh giá liệu những liên hệ này có duy trì hay tiến triển đến các hậu quả nghiêm trọng hơn không.

Đ.T.V (NASTIS), theo https://medicalxpress.com/news/2025