Một loại vắc-xin ung thư thế hệ mới đã cho kết quả đáng kinh ngạc khi thử nghiệm trên chuột với khả năng ngăn ngừa các loại ung thư ác tính và khó điều trị đạt mức 88% nhờ sử dụng các hạt nano đường dẫn kép, giúp hệ miễn dịch nhận biết và tiêu diệt các tế bào khối u.

Ung thư hắc tố, ung thư tuyến tụy và ung thư vú ba âm tính (TNBC) đều vấp phải những thách thức lâm sàng do mức độ phổ biến hoặc ác tính của chúng và chúng thường đáp ứng kém với điều trị. Đó là lý do tại sao các nhà khoa học phát triển liệu pháp hiệu quả cho tất cả các loại ung thư này.

Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học tại Đại học Massachusetts (UMass) Amherst dẫn đầu, đã đưa con người đến gần hơn mục tiêu này nhờ có vắc-xin dựa trên hạt nano kích thích miễn dịch, có hiệu quả ngăn ngừa ung thư hắc tố, ung thư tuyến tụy và TNBC ở chuột.

PGS. Prabhani Atukorale tại trường Đại học UMass Amherst và là đồng tác giả nghiên cứu cho biết: “Nhờ thiết kế các hạt nano để kích thích hệ miễn dịch bằng cách kích hoạt đa đường dẫn kết hợp với các kháng nguyên đặc hiệu cho ung thư, chúng ta có thể ngăn ngừa đáng kể sự phát triển của khối u”.

Vắc-xin kết hợp hai phân tử kích thích miễn dịch (tá dược) trong một hạt nano lipid nhỏ giúp tăng cường cả đáp ứng miễn dịch bẩm sinh và thích nghi. Hệ miễn dịch bẩm sinh hoạt động như tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể, phản ứng nhanh và không đặc hiệu với các tác nhân xâm nhập bằng cách sử dụng các tế bào phát ra tín hiệu viêm. Hệ miễn dịch thích nghi mất nhiều thời gian hơn để kích hoạt nhưng cung cấp phản ứng có mục tiêu, lâu dài, huấn luyện tế bào T và tế bào B nhận biết và ghi nhớ các mối đe dọa cụ thể. Chúng cùng kết hợp tạo nên một hệ thống phòng thủ phối hợp: hệ thống bẩm sinh cảnh báo và kích hoạt hệ thống thích nghi, sau đó cung cấp khả năng miễn dịch chính xác và lâu dài.

Chuột được tiêm vắc-xin dưới da theo lịch trình tiêm chủng mở rộng vào các ngày 0, 14 và 35. Vắc-xin được kết hợp với peptide khối u (kháng nguyên đặc hiệu từ khối u ác tính) hoặc với dịch phân giải toàn bộ tế bào khối u (hỗn hợp protein khối u để mô phỏng các khối u thực tế). Sau đó, các nhà nghiên cứu đã thử nghiệm vắc-xin trên ba mô hình ung thư ác tính: khối u ác tính, ung thư tuyến tụy và TNBC. Họ cũng đo lường mức độ các hạt nano tiếp cận các hạch bạch huyết, ở đó phản ứng miễn dịch được kích hoạt và mức độ chúng kích hoạt các chất truyền tin miễn dịch quan trọng gọi là tế bào dendritic và tạo ra các phản ứng tế bào T và tế bào B.

Các hạt nano tá dược kép gây ra phản ứng miễn dịch tăng cường và hiệu quả ở chuột. Chúng cũng dẫn lưu hiệu quả đến các hạch bạch huyết, cần thiết cho hiệu quả của vắc-xin và kích hoạt các tế bào dendritic. Khi kết hợp với nhiều peptide, 100% chuột được tiêm vắc-xin đã loại bỏ khối u, trong khi tất cả các nhóm không được điều trị hoặc chỉ dùng tá dược đơn lẻ đều chết trong vòng một tháng. Những con chuột sống sót vẫn không có khối u nhiều tháng sau đó, cung cấp bằng chứng về trí nhớ miễn dịch dài hạn.

PGS. Atukorale cho biết: "Di căn trên diện rộng là rào cản lớn đối với việc điều trị ung thư. Tỷ lệ tử vong phần lớn vẫn là do di căn và tình trạng này gần như vượt trội hơn hẳn so với việc chúng ta nghiên cứu các loại ung thư khó tiếp cận như ung thư hắc tố và ung thư tuyến tụy. Đó là ưu điểm của liệu pháp miễn dịch, bởi vì trí nhớ không chỉ được duy trì tại chỗ, mà trong cả hệ thống. Điều này rất quan trọng. Hệ miễn dịch trải dài trên toàn bộ cơ thể”.

Sử dụng toàn bộ dịch ly giải khối u thay vì các peptide được xác định, đã mang lại khả năng bảo vệ trên các mô hình ung thư hắc tố, tuyến tụy và vú. Từ 69% đến 88% số chuột vẫn không có khối u sau thử thách và tất cả đều sống sót sau thử thách bị khối u thứ hai toàn thân. Cả tế bào T và tế bào B đều góp phần vào phản ứng miễn dịch, cho thấy vắc-xin cung cấp khả năng miễn dịch rộng và đa nhánh.

Các nhà nghiên cứu hy vọng vắc-xin sẽ được sử dụng như liệu pháp phòng ngừa và điều trị nhiều loại ung thư. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Cell Reports Medicine.

N.P.D (NASTIS), theo Newatlas, 11/2025