Thị trường đầu tư mạo hiểm (Venture Capital - VC) tại Đông Nam Á đang chứng kiến sự thay đổi đáng kể, khi các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn và dịch chuyển trọng tâm từ các startup công nghệ giai đoạn đầu rủi ro cao sang các doanh nghiệp có nền tảng vững chắc hơn. Thay vì nhắm tới những cơ hội có khả năng sinh lợi nhuận gấp 100 lần như trước đây, nhiều nhà đầu tư VC hiện chấp nhận mức lợi nhuận thấp hơn, khoảng 3–4 lần, mức thường thấy ở các quỹ đầu tư tư nhân (Private Equity - PE).

Theo ông Jeremy Tan, đồng sáng lập quỹ Tin Men Capital, các nhà đầu tư VC truyền thống hiện đang rót vốn nhiều hơn vào các lĩnh vực thực địa như tiếp vận, chuỗi nhà hàng, cửa hàng tiện lợi và trang trại. Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp Đông Nam Á đang gặp nhiều khó khăn. Dữ liệu từ Tracxn cho thấy, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm vào các công ty công nghệ trong khu vực đã giảm mạnh 79% từ năm 2022 đến 2024, từ 10,1 tỷ USD xuống còn khoảng 2,2 tỷ USD. Trong khi đó, đầu tư vào các doanh nghiệp phi công nghệ cũng giảm 61%, từ 1,3 tỷ USD xuống còn khoảng 527,7 triệu USD.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm này là nhiều startup trong khu vực chưa đạt được lợi nhuận như kỳ vọng, trong khi các quỹ đầu tư đã huy động một lượng lớn vốn nhưng chưa mang lại lợi nhuận xứng đáng cho nhà đầu tư. Thêm vào đó, tình hình kinh tế vĩ mô tại nhiều nước Đông Nam Á như Indonesia, Thái Lan và Singapore đang yếu kém, khiến tâm lý đầu tư trở nên thận trọng hơn. Một vấn đề khác là sự thiếu hụt các thương vụ thoái vốn (exits), vốn là cơ chế cho phép nhà đầu tư thu hồi vốn và lợi nhuận. Ngay cả những công ty đã niêm yết trên sàn chứng khoán cũng không mang lại kết quả khả quan, trong khi việc điều chỉnh định giá startup vẫn còn chậm trễ.

Kỳ vọng lớn từng đặt vào các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) cũng đang đối mặt với thách thức. Sự bất ổn của thị trường tài chính toàn cầu buộc nhiều startup phải hoãn kế hoạch IPO. Ngoài ra, đặc thù thị trường Đông Nam Á, với sự đa dạng về ngôn ngữ, văn hóa và môi trường pháp lý giữa các quốc gia, khiến việc mở rộng quy mô kinh doanh khu vực trở nên khó khăn hơn.

Trước thực trạng này, nhiều nhà đầu tư tin rằng mô hình kinh doanh kết hợp giữa thực địa (atoms) và kỹ thuật số (bits) sẽ có lợi thế trong tương lai. Các doanh nghiệp sở hữu tài sản vật lý như kho vận, giấy phép kinh doanh địa phương và năng lực hoạt động thực tế, đồng thời kết hợp với công nghệ số, được đánh giá có khả năng cạnh tranh tốt hơn. Ông Yinglan Tan từ quỹ Insignia Ventures Partners cho rằng, một hướng đi triển vọng là nâng cao hiệu quả các doanh nghiệp truyền thống bằng cách tích hợp công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), từ đó tối ưu hóa doanh thu, tăng biên lợi nhuận và tạo ra trải nghiệm đa kênh cho khách hàng.

Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, các startup kết hợp yếu tố thực địa và kỹ thuật số được dự báo sẽ có khả năng thích ứng và phát triển tốt hơn so với những mô hình thuần túy công nghệ như giai đoạn trước.

Đ.T.V (tổng hợp)