Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam đang bước vào thời điểm bản lề, mở ra giai đoạn tăng tốc mới với những định hướng chiến lược dài hạn. Mục tiêu đặt ra đầy tham vọng: đến năm 2030 trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực và vào nhóm 30 thế giới vào năm 2045. Báo cáo của Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ cho thấy bức tranh khởi nghiệp thời gian qua vừa ghi nhận những tín hiệu tích cực, vừa phản ánh những thách thức lớn về thể chế, vốn và năng lực thị trường cần được tháo gỡ để tạo đột phá.

Toàn cảnh hệ sinh thái cho thấy Việt Nam hiện có khoảng 4.000 startup, tập trung tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng; hai kỳ lân công nghệ MoMo và Sky Mavis; hơn 200 quỹ đầu tư mạo hiểm cùng 200 tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp đang hoạt động. Riêng năm 2024, thị trường ghi nhận 112 thương vụ đầu tư với tổng giá trị 529 triệu USD - phản ánh sức sống mạnh mẽ của phong trào khởi nghiệp sáng tạo. Tuy vậy, hệ sinh thái vẫn đối diện nhiều hạn chế: thị trường vốn trong nước còn mỏng, thiếu quỹ đầu tư mạo hiểm do Nhà nước hoặc doanh nghiệp lớn dẫn dắt, cùng khoảng trống lớn về cơ chế quản lý và giám sát. Điều này khiến hệ sinh thái dễ phụ thuộc vào nguồn vốn ngoại và thiếu bệ đỡ vững chắc từ nội lực.

Để giải quyết điểm nghẽn về vốn, Chính phủ đã ban hành Nghị định 264/2025/NĐ-CP về Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và quỹ đầu tư mạo hiểm địa phương. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có hành lang pháp lý hoàn chỉnh về địa vị pháp lý, cơ chế vận hành, quyền hạn và nguồn vốn của các quỹ đầu tư mạo hiểm có sự tham gia của Nhà nước. Song song, Nghị định 268/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã đặt nền móng cho việc công nhận doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, cá nhân khởi nghiệp và các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, góp phần hình thành môi trường minh bạch, chính danh cho các chủ thể trong hệ sinh thái.

Bên cạnh các chính sách mới, hàng loạt đề án quy mô quốc gia như Đề án 844, chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp hay chính sách phát triển kinh tế chia sẻ đã tạo nên mạng lưới hỗ trợ toàn diện. Từ đào tạo, tư vấn, hạ tầng, kết nối quốc tế đến truyền thông, các chương trình này hình thành hệ sinh thái hỗ trợ đa tầng, giúp doanh nghiệp khởi nghiệp có thêm nền tảng để phát triển mạnh mẽ.

Khởi nghiệp sáng tạo ngày nay được xem là chiến lược quốc gia, đóng vai trò trụ cột trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang dẫn dắt tăng trưởng. Chiến lược quốc gia xác định trọng tâm là tạo môi trường để mọi người dân đều có thể khởi nghiệp, khai thác sức mạnh của công nghệ số và tri thức. Tinh thần khởi nghiệp, văn hóa đổi mới sáng tạo và sự khoan dung với thất bại được đề cao, coi như giá trị xã hội cần được nuôi dưỡng liên tục. Vai trò lãnh đạo của Đảng, sự dẫn dắt của Nhà nước và nỗ lực của toàn xã hội là nền tảng xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh và bền vững.

Các mục tiêu chiến lược thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam: đến năm 2030, hình thành 10.000 startup, có 5 triệu chủ thể kinh doanh, đạt 3 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm và vươn lên Top 40 thế giới về Chỉ số Đổi mới sáng tạo (GII). Về dài hạn, năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu vào nhóm 30 GII, thu hút 20 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm và hình thành thế hệ doanh nhân đổi mới sáng tạo có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, ba nhóm giải pháp mang tính “đòn bẩy” được xác định là then chốt. Trước hết, thể chế phải đi trước, tạo hành lang pháp lý linh hoạt và tiên phong, khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Tiếp theo, phát triển thị trường vốn đầu tư mạo hiểm trong nước – đặc biệt với sự dẫn dắt của Nhà nước và doanh nghiệp lớn – là điều kiện quan trọng để giảm phụ thuộc vào vốn ngoại và tạo trục dẫn vốn bền vững. Cuối cùng, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, từ giáo dục đến cộng đồng doanh nhân, nhằm lan tỏa tinh thần dám nghĩ, dám làm và dám thất bại.

Những quyết sách mới cùng chiến lược dài hạn đang tạo nền móng vững chắc cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc. Khi thể chế được hoàn thiện, nguồn lực được khơi thông và tinh thần đổi mới sáng tạo lan tỏa sâu rộng, Việt Nam đang tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm khởi nghiệp năng động của khu vực. Đây sẽ là động lực tăng trưởng mới, đóng góp quan trọng vào nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên kinh tế tri thức.

P.A (tổng hợp)