Năm 2025 không phải năm “bùng nổ” vốn, nhưng là năm bản lề khi hệ sinh thái khởi nghiệp chuyển trọng tâm từ tăng trưởng nóng sang nâng chất. Bức tranh chung cho thấy sự trưởng thành về tư duy chính sách, về cấu trúc thị trường vốn và về lựa chọn công nghệ ưu tiên. Thay vì chạy theo số lượng thương vụ, hệ sinh thái bắt đầu nói nhiều hơn về hành lang pháp lý, khả năng thoái vốn, quản trị rủi ro và năng lực công nghệ lõi - những yếu tố quyết định sức bền của khởi nghiệp trong chu kỳ kế tiếp.

 

Điểm nhấn rõ nhất là làn sóng chính sách dồn dập hậu Nghị quyết 57. Việc 10 luật quan trọng được thông qua trong năm, trong đó có các luật mới như AI, Chuyển đổi số, Công nghiệp công nghệ số, cùng các sửa đổi về KH,CN&ĐMST và SHTT… tạo tín hiệu “mở cửa” mạnh cho đổi mới sáng tạo, nhất là với deeptech vốn cần khung pháp lý rõ ngay từ đầu. Song song, Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia (11 nhóm công nghệ, 35 nhóm sản phẩm) đóng vai trò như “đề bài” cho viện–trường–doanh nghiệp, hứa hẹn kéo gần R&D với thương mại hóa. Tư duy quản lý cũng dịch chuyển theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, tăng đầu tư cho các trung tâm đổi mới sáng tạo và thiết kế công cụ để Nhà nước kích hoạt thị trường.

Về vốn, năm 2025 ghi nhận tín hiệu khởi sắc nhưng vẫn thận trọng. Một số thống kê giữa năm cho thấy tổng vốn rót vào startup tăng mạnh so với cùng kỳ, và nửa cuối năm xuất hiện các thương vụ “later stage” đáng chú ý. Đáng nói hơn là vai trò tăng lên của dòng vốn trong nước khi nhà đầu tư quốc tế còn dè chừng. Cải cách thể chế cũng tạo kỳ vọng cho chu kỳ vốn mới: đề xuất Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia (vốn mồi nhà nước, mục tiêu mở rộng tới 2030), khả năng hình thành sàn giao dịch riêng cho startup để cải thiện thanh khoản/thoái vốn, cùng kỳ vọng lực hút vốn từ các Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng. Tuy nhiên, hiệu quả đến đâu sẽ phụ thuộc thiết kế và vận hành pháp lý trong giai đoạn 2026–2030.

Trong khi đó, “đường thử” cho đổi mới tài chính lại cho thấy độ trễ. FinTech vẫn năng động nhờ thanh toán số, BNPL và các mô hình ứng dụng dữ liệu, blockchain, nhưng khuôn khổ quản lý ngày càng chọn lọc. Sandbox được khởi động từ tháng 7 cho credit scoring, Open API và P2P lending được kỳ vọng giúp doanh nghiệp thoát “vùng xám”, song đến cuối năm tiến độ phê duyệt còn chậm, hồ sơ đăng ký vẫn ở trạng thái chờ. Điều này phản ánh một bài toán quen thuộc: chính sách đã có tín hiệu mở, nhưng năng lực triển khai và cơ chế phối hợp liên ngành mới quyết định tốc độ “chạy thật” của đổi mới.

Về công nghệ, 2025 chứng kiến xu hướng tập trung mạnh vào DeepTech và AI. Khi chi phí triển khai AI giảm và mô hình tổng quát phổ biến, nhà đầu tư không chỉ nhìn vào ứng dụng mà bắt đầu quan tâm công nghệ lõi gắn bài toán thực tiễn. AI lan rộng từ nông nghiệp, giáo dục, y tế tới thương mại điện tử, truyền thông; đồng thời kéo theo thách thức dữ liệu, nhân lực và tuân thủ pháp lý. Các luật mới về AI và công nghiệp công nghệ số bước đầu thiết lập nguyên tắc quản trị, buộc startup rà soát quy trình phát triển-vận hành hệ thống AI. Tranh luận về bản quyền, ranh giới nghiên cứu–thương mại và năng lực thực thi cũng nổi lên, cho thấy AI không chỉ là cơ hội tăng trưởng mà còn là phép thử về quản trị rủi ro của hệ sinh thái.

Cuối cùng, công nghệ xanh tiếp tục là hướng đi giàu tiềm năng nhưng cần “nuôi dưỡng dài hạn”. Các startup năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải, công cụ carbon có thêm cơ hội nhờ nhu cầu bền vững tăng và hợp tác quốc tế mở rộng. Tuy nhiên, tăng trưởng vốn còn phụ thuộc vào vài thương vụ lớn, phản ánh độ mong manh của hệ. Nhiều startup xanh mới hình thành từ 2020-2021 nên đòi hỏi chiến lược ươm tạo dài hơi: tiêu chuẩn đo lường tác động, cơ chế thử nghiệm, hợp đồng mua sắm công xanh, và nhà đầu tư kiên nhẫn. Dù vậy, việc xuất hiện các quỹ chuyên biệt cho chuyển đổi xanh là tín hiệu cho thấy niềm tin dài hạn đang được hình thành.

Tổng thể, năm 2025 đặt nền cho “chất lượng hệ sinh thái”: luật hóa nhanh, định hướng công nghệ chiến lược, cải thiện kỳ vọng vốn và dịch chuyển sang deeptech/AI, đồng thời nhận diện rõ các nút thắt như sandbox FinTech, thoái vốn và năng lực thực thi. Nếu 2026 là năm “triển khai” đúng nghĩa, thì các thành quả của 2025 sẽ được đo bằng một câu hỏi: hệ sinh thái có biến chính sách thành thị trường, biến công nghệ thành sản phẩm, và biến tăng trưởng thành sức bền hay không.

A.T (tổng hợp)